TERUG
NAAR BOVEN

Amsterdamse Gevelstenen: Het openluchtmuseum waar je niet aan gedacht had

Blog

Als je driehonderd jaar geleden een ansichtkaart zou sturen naar een vriend in Amsterdam, dan zou je in ieder geval zijn of haar gevelsteen moeten kennen. Weet je wat dat is?
Sommige alledaagse dingen neem je gewoon voor lief, alsof ze er altijd al zijn. Boeiende ontdekkingen worden gedaan door mensen die zich afvragen hoe het met de ogenschijnlijk alledaagse dingen gesteld is, en we beloven dat je na vandaag nooit meer op dezelfde manier naar je huisnummer kijkt.

Wie zou ooit zoiets als normale adressen in twijfel trekken? Men zou nooit vermoeden dat ze eigenlijk een relatief nieuwe innovatie zijn in de geschiedenis van steden, die zich pas na de 18e eeuw over heel Europa begon te verspreiden. Naar verluidt hebben we hun intreding te danken aan Napoleon Bonaparte, in wiens tijd de moderne straatnummering, naast het postsysteem en de bureaucratie, werd ingevoerd.
Tot dan toe gebruikte mensen meer primitieve methoden dan straatnummering om locaties aan te geven, en om eerlijk te zijn was het niet eens nodig om al te specifiek te zijn: zolang steden niet te dichtbevolkt waren en mensen niet zoveel van plek naar plek verhuisden als we vandaag de dag gewend zijn, moet het zoeken naar iemands huis of bedrijf alleen maar wat vragen hebben gekost. Je zou aanwijzingen krijgen met herkenningspunten zoals kruispunten, bruggen, of – als je geluk hebt – een uitgesneden houten bordje dat aan een gebouw hangt. Wie had er toen GPS nodig!

In de loop van de tijd werden die houten voorwerpen vervangen door de stenen variant, die nu op de gevels van de gebouwen worden bevestigd in plaats van dat ze uitsteken, om te voorkomen dat de afgeleide koetsiers hun hoofd zouden stoten als ze op een hoge koets zitten, dat de bewoners op stormachtige nachten wakker worden gehouden door het akelige geluid van de borden die op hun scharnieren slingeren, of om het brandgevaar te verminderen, in steden die voornamelijk met bakstenen en hout zijn gebouwd – en dus helaas nogal vatbaar zin voor brand.

Gevelstenen beeldden het beroep, het karakter of de geloofsovertuiging van de bewoners van het pand uit, om het voor bezoekers makkelijker te maken om te vinden waarnaar ze op zoek waren.

Neem deze mand met spijkers die vroeger het huis van een… spijkerhandelaar aangaf, natuurlijk!

nail basket

Tot op de dag van vandaag biedt Amsterdam nog steeds een bonte en verrassende verzameling van deze kunstwerken uit verschillende eeuwen.
Als je houdt van een uitdaging en ontdekken, kun je er je persoonlijke speurtocht van maken om er zoveel mogelijk te spotten (je kunt ook de Gevelstenen Speurtocht uit Yays Neighbourhood Guide Amsterdam en – binnenkort – Den Haag spelen en een kleine beloning winnen).

Veel gevelstenen met religieuze en Bijbelse thema’s zijn te vinden in de buurt van gebedsplaatsen zoals de beroemde gevelstenen die in het Begijnhof op het Spui zijn verzameld.

Anderen hebben een dier als onderwerp en heel weinig aanwijzingen over het verhaal erachter.

Van strijdlustig tot religieus, van grappig tot ronduit vreemd, gevelstenen komen in veel soorten en zijn een zeer karakteristiek beeld voor bezoekers aan Amsterdam, Den Haag en andere monumentale Nederlandse steden.
Vooral Amsterdam heeft het voorrecht om een duizendtal te hebben, en zelfs een lokale vereniging genaamd Vereniging Vrienden van Amsterdamse Gevelstenen – VVAG die al jaren actief zijn in het behouden en restaureren van deze kleine kunstwerken en in het promoten van hun geschiedenis.
Hun website bevat ene uitgebreid fotoarchief van de Amsterdamse gevelstenen en zelf een paar gevelsteen wandelroutes.

Een van de oprichters, de plaatselijke beeldhouwer, raadslid en auteur Geurt Brinkgreve (1917 – 2005), wordt zelfs in een van hen afgebeeld, als eerbetoon aan zijn gepassioneerde inzet voor restauratie en kunstconservering.

De gevelstenen traditie is zo sterk dat sommige enthousiastelingen in toenemende mate nog steeds willen dat hun huis of bedrijf markeert, met moderne (vaak spraakmakende) gevelstenen gemaakt door lokale beeldhouwers, wat een zeer welkome wederopleving lijkt te zijn.

Vergeet bij je volgende bezoek aan Amsterdam niet op de gevelstenen te letten: er is een heel gratis openluchtmuseum van kleine parels te ontdekken.

 

[PHOTO CREDITS: VVGA]

Abonneer je hier voor maandelijkse tips & updates over verborgen juweeltjes in Amsterdam, Barcelona en meer van je favoriete Europese steden!

* indicates required
03 jul 2020
Door:
Blogoverzicht